MENU

EL YARALANMALARI

El; en sık kullandığımız organlarımızdan biridir. En küçük objeleri bile algılamamızı sağlayan hassas bir duyu organı olarak işlev görür. Parmak uçlarında bulunan derideki yoğun sinir uçları  sayesinde bu görevi yerine getirir. El; aynı zamanda kendimizi ifade ettiğimiz ve etrafımızı değiştirebildiğimiz en fonksiyonel organımızdır. Günlük ihtiyaçlarımız dışında sanatsal faaliyetler ve iş hayatımız için de vazgeçilmez bir organımızdır. En çok kullanılan organımız olduğu için en çok yaralanan organımız da ellerimizdir. Elin çarpma, vurma, ezilme, kesik, sıyrık gibi yaralanmaları hayatı boyunca tüm insanların yaşadığı bir tecrübedir.

El yaralanmaları; acil servise başvuran travmaların başında gelir. İş kazasına bağlı olarak oluşabileceği gibi ev kazası veya günlük hayatta elin kullanımına bağlı kazalar oluşarak  da acil servise başvurular gerçekleşebilir. Basit pansuman gerektirebilen yaralanmalar olabileceği gibi deformite, fonksiyon ve uzuv kaybı ile sonuçlanabilecek yaralanmalar da görülebilmektedir. Bu yaralanmalar nadiren hayatı tehdit eder, ancak bir sakatlıkla sonuçlanıp maddi kayıplara neden olabilir.

El, çok kompleks bir fonksiyonel birim olduğundan;  çok küçük bir yaralanmadan sonra bile - bir bağ ya da tendonun yaralanması ile - fonksiyonel kayıpla sonuçlanacak bir hasar oluşmuş olabilir. Bu nedenle el deki yaralanmanın boyutundan daha çok hangi yapıları etkilediği önemlidir. Bazen çok büyük görünen bir yaralanma acil serviste pansuman veya dikişle tedavi edilebilirken, ele sivri bir cismin batıp tendonu kopartması sonucu hastanın ameliyathanede müdahale edilmesi gereken - tedavi edilmezse sakatlıkla sonuçlanabilecek - bir yaralanma oluşabilir. El yaralanmaları bu nedenle acilde ilk muayenesi sırasında çok iyi bir şekilde değerlendirilmelidir. Eli oluşturan tüm yapılar tek tek ve ayrıntılı olarak değerlendirilir; önce görsel olarak derideki yara değerlendirilir aktif bir kanama varsa yara temizlenerek tamponlanır ve muayeneye devam edilir. Dolaşım parmak ucu ve tırnak yataklarına bastırılıp bırakılarak kan geri dönüşü kontrol edilerek değerlendirilir. Sinirler genellikle duyu muayenesine bakılarak değerlendirilir. Kemik eklem bağ ve tendonları değerlendirmek için parmaklar elle muayene edilir ve hastadan hareket ettirmesi istenir. Kırık ve çıkıktan şüphelenildiyse mutlaka röntgen filmi istenir. Bazen yaralanma o kadar barizdir ki; kesilmiş tendon veya kırık kemikler direkt olarak gözle görülebilir. Yine de ameliyat planlanması için röntgen filmi çekilmelidir.

El yaralanmaları genellikle el cerrahisinde tecrübeli bir cerrah tarafınca değerlendirilip tedavisi planlanmalıdır. Açık yara geçici olarak kapatılır ve dolaşım sorunu yoksa 36 saat içinde cerrahi tedavi planlanabilir. Dolaşım problemi varsa durum daha acildir ve bir an önce ameliyat planlanır. El cerrahisi ameliyatları genellikle ameliyathane şartlarında ve kol uyuşturularak veya anestezi altında yapılır. Bazen kanamayı önlemek için kola turnike uygulanabilir. Kemik kırıkları teller, plak ve vidalar kullanılarak tesbit edilir. Damarlar, sinirler, tendonlar kopmuş veya kesilmişse uç uca onarılır. Deri kayıpları varsa bölgesel çevrilen veya uzaktan alınan yamalarla kapatılabilir. Ameliyat sonrası ele kısa kol alçı atel uygulanabilir. Uzuv kaybı riski yoksa ve eklem bütünlüğü sağlanabildiyse genellikle erken hareket başlanması tercih edilir. İlk pansuman genellikle cerrahiyi uygulayan hekim tarafınca görülür ve rehabilitasyon ve pansuman takipleri planlanır. Tedavi sonucunu belirleyen en önemli etken yaralanmanın cinsi ve büyüklüğü de olsa; uygulanan cerrahi teknik ve ameliyat sonrası rehabilitasyon sonuçları olumlu olarak etkileyecektir. Erken hareket  başlanması tendon yapışmaları ve eklem kısıtlılıklarını önleyebilir. İyi bir cerrahi tedavi ve sağlam bir fiksasyon uygulandıysa erken dönemde alçılar sonlandırılıp dinamik ortezlere geçilebilir. Yaylar ve lastikler yardımıyla hareketlere başlanır. Dikişler genellikle 15.gün alınır. Bazen yaraların iyileşmesi ve kabukların tamamen düşmesi bir-bir buçuk ay sürebilir. 15.gün ve 45.gün el tekrar el cerrahı tarafından değerlendirilir. Tekrar filmler çekilir. İyi ve fonksiyonel bir sonuç için bazen ikinci hatta üçüncü ameliyatlar gerekebilir.

El yaralanmalarının uygun ve yeterli tedavisi oldukça önemli de olsa önleyici tedbirler çok daha önemlidir. Günümüzde büyük ve kurumsal  sanayi firmaları bu konudaki tedbirlere önem vermektedir. Bazen tehlikeli işlerin robotlara yaptırılması gibi teknolojik imkanlardan yararlanılabilir. Ancak yaralanma ve sakatlanmayı  önleyecek risk analizleri yapılıp basit önlemlerin alınmasıda bir çok kazayı önleyecektir. Kurumlar dışında bireylerinde dikkatli davranıp yaralanmayı önlemesi mümkün olabilecektir.